6 июнь – бөек рус шагыйре Александр Пушкинның туган көненә багышланган рус теле көне.

 Пушкин бик дуэль рухлы кеше булган. Ике ел эчендә генә дә, 1820-1822 елларда, аның катнашында 15 дуэль оештырылган. Бәхеткә, күбесе барып чыкмаган, югыйсә бөек шагыйрь тагын да иртәрәк үтерелергә мөмкин иде.

Беренче дуэль 1816 елда булган, ул вакытта Пушкинга нибары унҗидедә. Яшь шагыйрь үзенең туганнан туган абыйсы Павел Ганнибал белән атышкан. Сәбәбе: туганының аның бал буенча партнер кызын биергә чакыруы.

Соңрак Пушкин «Евгений Онегин» әсәренә бал һәм дусларның ачуланышу күренешләрен керткән. Романда барысы да фаҗигале тәмамлана, тормышта исә беренче дуэль башлангыч нокта була. Бер елдан соң ул шаян, ләкин үткен шигырьләре өчен дусты Петр Каверинны дуэльгә чакырган. 1819 елда шагыйрь Кондратий Рылеев белән капма-каршы баса. Сәбәбе: гайбәт сүзләр, янәсе, фетнәчел шигырьләре өчен Пушкинны яшерен канцеляриядә фаш иткәннәр, имеш. Нәтиҗәдә көндәшләр һавага аталар.

"Пушкин әфәнденең көн дә дуэль. Ярый әле, үлем белән тәмамланмыйлар, дошманнар зыян күрми кала", - дип язган 1820 елда Екатерина Карамзина. Ул хәтта лицейдагы сабакташлары белән дә сугышкан, гәрчә аларны һәрвакыт яратса һәм хөрмәт итсә дә.

Берничә дуэль көньякта сөргенлектә чагында да була. Кишиневта шагыйрь Бессараб алпавыты, аннары молдаван язучысы Иван Руссо белән атышырга җыенган. Александр Сергеевич аны икейөзле дип санаган, ачыктан-ачык өнәп бетермәгән һәм мәҗлес вакытында «ул Жан-Жак түгел, җирән җүләр» дип кычкырган. Тегесе сатисфакция таләп иткән, ләкин акрынлап кызулыклары басылган.

Ләкин барысы да тыныч тәмамланмаган. Пушкинның биш дуэле чын-чынлап куркыныч һәм теләсә кайсы вакытта фаҗигале тәмамланырга мөмкин булган. Күрәсең, язмыш аны саклаган. Шагыйрь беренче тапкыр чын-чынлап шул ук 1819 елда атыша. ничек кенә гаҗәп булмасын, аның дошманы лицей дусты Вильгельм Кюхельбекер була, ул эпиграммага үпкәли. Бернинди үгетләүләргә карамыйча, Кюхля Пушкинны дуэльгә чакырган. Маңгаена төзәгән, беренче булып аткан, ләкин эләкмәгән. Пушкин пистолетыннан һавага аткан, шуннан соң алар кочаклашканнар һәм дуслашканнар.

Тагын бер каты сугыш 1822 елда полковник Семен Старов белән булган. Барысы да нәрсә белән бетәр иде, билгеле түгел, ләкин аларны буран коткарып калган. Ул шулкадәр дулаган ки, дуэльне кичектерергә туры килгән. Икенче көнне очрашканнар һәм татулашканнар.

Чиктә тагын бер очрак Генераль штаб прапорщигы Зубов белән конфликт вакытында булды. Карта уены барышында Пушкин аны шулерлыкта фаш итә. Дуэльгә Дуэль билгеләделәр, Пушкин төче чия тутырылган фуражка тотып килгән, көндәше аңа төзәгән арада җиләк ашап басып торган. Нәтиҗәдә Зубов тидерә алмаган, ә Пушкин атудан баш тарткан. Аннары бу эпизодны ул «Выстрел» повестенә керткән.

Граф Федор Толстой белән дә дуэль һәлакәт белән тәмамланырга мөмкин булган. Танылган авантюрист, картежчы, сәяхәтче бик яхшы аткан - дуэльләрдә 11 кешене үтергән, салкын канлы һәм тәвәккәл булган. Нәкъ менә ул Пушкинны яшерен канцеляриядә хакимияткә ошамаган шигырьләре өчен шелтәләгәннәр, дигән гайбәт тараткан. Пушкин бу хакта белгәч, аны дуэльгә чакырган, ләкин сөргенгә китүе комачаулаган. Сөрген дәвам иткән алты ел дәвамында Пушкин үч алу мөмкинлеге көткән, ләкин дуслары дошманлык утын сүндерү өчен мөмкин булганның барысын да эшләгәннәр.

Ләкин 1837 ел килеп җиткән. Аңа кадәр шагыйрь мыскыллы аноним хатлар алган һәм моны Пушкин хатынына ачыктан-ачык игътибар билгеләре күрсәткән Жорж Дантес эше булуында шиге булмаган. Нәтиҗәсен без беләбез. Пушкин Дантесны дуэльгә чакырган. Шартлар үлемгә китерерлек булган: барьерга таба 20 адым, шуңа күрә тидермичә калу мөмкин түгел, кан чыкканчы гына түгел, үлгәнче сугышырга. Билгеле булганча, Дантес, барьерга бер адым җитмичә, беренче булып аткан. Пистолетны күтәргән вакытта аткан, шуңа күрә пуля, оча-бот буынын ватып, тирәнгә кергән. Ялкынсыну процессы, перитонит башланган. Өч көннән "рус поэзиясе кояшы" юкка чыккан. Пушкинга нибары 37 яшь булган.