Мидхәт Гыймадиев: “Авылыбызга 400 елдан артык” Бишенче бүлек

Мидхәт Мансур улы 2024 елның февраленнән Каратал авылы тарихы турында үзенең хатирәләренә, авылның өлкән кешеләре сөйләгәннәргә һәм архив документларына нигезләнгән язмалар алып бара башлаган.

Чишмәләр, кое һәм Каз күле

"Каратал халкы эчә торган суны ике чишмәдән алган. Беренчесен өске чишмә, икенчесен аскы чишмә дип атаганнар. Алар хәзер алма бакчасы урнашкан зират янында иде.

Түбәнге чишмә хәзер киртәләп алынган, ә калкулыктагы өске чишмә төзек түгел, аннан файдаланмыйлар инде.

Өченчесе –  Суыксу юлындагы чишмә Кушак дип атала иде. Аннан су алмаганнар, ул изге саналган, монда бары тик юлчыларга кирәкле әйберләр генә калдырганнар.

1963 елда бу чишмәдән суны, кул көче белән казып, фермага керттеләр, авыл халкы суны аннан ташыды. Ә Үзәк урамда кое бар иде, һәм кешеләр бу коедан хайваннар өчен су алды. Коеның тирәнлеге 35 метр иде, суын кул белән әйләндереп алдылар.

Февральдә фаҗига булды – Хәкимә тәтә суга баргач, коега егылып үлгән. Шуннан соң ярты ел бу коедан су алмадылар, аннары чистарттылар һәм яңадан куллана башладылар.

Тагын бер чишмә Каенлык янында иде. Аны Фәйрүзә чишмәсе дип йөрттеләр. Хәтерләвемчә, аннан су бик аз ага иде, хәзер бу урынны табуы авыр.

Иске Казиле белән Каратал арасында күл бар иде әле. Хәзер аның урынына сазлык, кырыйларыннан торф чыгаралар.

Бу күлне кул көче белән казыганнар. Балачакта без анда балык тота идек, чишмә дә бик матур иде. Элек Сабан туен да биредә үткәрделәр. Җәй көне, хәтерлим, монда колхоз үгезләре һәм сарыклары өчен карда – утарлар булды, ә көтүчеләр вагоннарда куналар иде.

Ә хәзер Сабан туе уздырыла торган урында Каз күле булды, анда кыр казлары төшәләр иде. Шуңа күрә бу күл Каз күле дип аталган да инде. Ләкин тора-бара ул бөтенләй кипте һәм юкка чыкты...»

Кыр урынында урман булган

"Гариф бабай Яруллин әтисе Ярулла бабайның алпавыт янында урман каравыллаганы турында сөйләгән иде. Бүгенге 22 гектарлы басу урынында 1880 елда калын имәннәр үскән.

1917 елгы революциядән соң алпавытның утарын тартып алганнар һәм урман хуҗасыз калган. Шул чакта атлары булганнар, ялкау булмаганнар агач кисәргә һәм бүрәнәләрне ташырга керешкәннәр. Әйтик, Гыйльметдин бабай бу бүрәнәләрдән келәт һәм амбар салдырган.

Ләкин яңа хакимият бу эшне контрольгә алырга кирәклеген бик тиз аңлап алган һәм каравылчы куйган...»

Йортларга су һәм телефон керткәннәр

"1980 елда колхоз рәисе итеп Альберт Фатыйхов билгеләнде. Ул эшләгәндә, колхоз идарәсе ике катлы яңа бинага күчте, авыл советы, почта, телеграф һәм медпункт та шунда күчтеләр.

Шул ук вакытта амбарда сортларга аера торган “ЗАВ-40” (сәгатенә 40 тонна ашлык чистарту агрегаты) эшли башлады. - Ред.), шулай ук үлән киптерү җайланмасы да урнаштырдылар.

1982-1983 елларда халык өйләренә су кертте, авыл өйләрендә стационар телефоннар барлыкка килде.

1984 елда колхозда республика семинарын үткәрүгә әзерләнделәр. Ул вакытта бөтен район оешмалары җирлекләрдә төрле объектлар төзеде. Әлеге программа кысаларында ферма территорияләре койма белән әйләндереп алынды, Караталда зур ферма йорты төзелде, силос чокыры таш белән түшәлде, үләт базы яңадан торгызылды...»

Колхозчыларга ярдәмгә шәһәрдән килделәр

Ул елларда Казан ремонт-төзелеш тресты безнең колхозның шефы иде, һәм аның хезмәткәрләре идарәнең яңа бинасын салдылар. Трест төзелеш материаллары белән дә ярдәм итте.

Язгы кыр эшләренә шефлык кысаларында тракторчылар, эшчеләр килде. Җәй көне дә булыштылар. Шимбә һәм якшәмбе көннәрендә колхозчыларга ярдәмгә шәһәрдән 300 гә якын кеше килә иде. Бөтен буш урыннарны кешеләр биләп тора иде. Урып-җыюга, бәрәңге җыюга.

Һәм хәзер менә уйлыйм: шулкадәр күп эшчене ашханәдә ничек ашатып өлгергәннәрдер, өч тапкыр ашаталар иде бит. Ул вакытта ризык кул көч белән ярган утынны ягып, әзерләнә иде. Суны мичкәләр белән китерделәр. Моның белән янгын сүндерүче шөгыльләнде. Кайвакыт көнгә 200 литрлы 9 ар мичкә китә иде.

Ашханәдә ике хатын-кыз эшләде: Әминә Зиннәтова һәм Саимә Хәбибуллина. Алар бик тәмле аш пешереләр иде, аны төш вакытында кырдагы механизаторларга да җибәрделәр. Аштан тыш, төшке ашка ит белән ботка да әзерлиләр иде.

Иртәнге ашка да, кичке ашка да ит белән ботка була иде. Өч көнгә бер үгез суялар иде. Читтән килгән эшчеләрне авыл кешеләренең йортларына айга бер ун көнгә урнаштырдылар: бер йортта 5-10 кеше...»