Мидхәт Гыймадиев: “Авылыбызга 400 елдан артык” 3

Мидхәт Мансур улы 2024 елның февраленнән Каратал авылы тарихы турында үзенең хатирәләренә, авылның өлкән кешеләре сөйләгәннәргә һәм архив документларына нигезләнгән язмалар алып бара башлаган.

Сугыш чорының авырлыклары һәм сынаулары

"1941 елда, сугыш башлангач, ирләр сугышка киткәннәр, ә авылда хатын-кызлар, балалар һәм картлар гына калган. Ләкин солдатлар, үзләренең кулларына атып, авылга әйләнеп кайткан очраклар да булган. Сугышның беренче елы барган, һәм чыннан да яраланганмы, үзе юри аяк-кулына зыян китергәнме икәнен шундук аңларга кыен булган, әмма тора-бара андый кешеләрне барыбер тапканнар һәм атканнар. Караталда да шундый кешеләр булган. Аларның берсе Сафиулла исемле кеше булган, икенчесенең исемен әйтмим, чөнки әле дә авылда аның туганнары бар.

Сафиулла рәис, икенчесе парторг булган, өстәвенә, укыткан да.

Бу ике кеше халыкка бик күп газаплар китергән. Әйтик, хатын-кыз наряд буенча эшкә бара алмаганга, инде бәрәңге үсеп утырган бакчасының яртысын сөргәннәр. Ә аның дүрт баласы бар, аларны ашатырга кирәк – менә шундый әшәкелеккә барганнар. Займга язылмауны сәбәп итеп, хатын-кызларны канцеляриягә бикләгәннәр.

Язгы ташу вакытында хатын-кызларны орлыклар тутырылган капчыклар ташырга мәҗбүр иткәннәр, өстәвенә, ашлык кешеләргә бирелмәгән, һәм күп кенә балалар ачлыктан үлгән.

Ягарга утын булмаган. Ач кешеләрнең хәтта кабер казырга да көчләре җитмәгән...»

Сугыштан соңгы чор: авылның яңадан торгызылуы

"Сугыштан соң авылга фронтовиклар кайта башлаган. Сафиулла, үзенең фаш ителүеннән куркып, рәис вазифасыннан киткән һәм Казанга качкан, һәм үзе дә, гаиләсе дә бүтән беркайчан да Караталга кайтмады. Балалары аның аркасында кече Ватанга кайтып булмаганга, әтиләренә үпкә белдергәннәр. Ә аның кулдашы Келәнчегә күченгән.

Сугыштан соң Каратал һәм Иске Казиле колхозлары берләштерелгән. Рәис итеп Вәлиәхмәт абыйны куйганнар. Менә шул вакыттан башлап кешеләрнең өйләрендә икмәк барлыкка килгән, йортлар һәм фермалар төзи башладылар. Авылга ут кертелгән, фермаларда терлекләр саны арткан. Казиледә терлекчелек фермаларында тавыклар, куяннар, сыерлар һәм атлар үрчеткәннәр, Каратал фермасында сыерлар, сарыклар, дуңгызлар, атлар һәм казлар асраганнар. Атларны Караталга Тәмтедән алып кайтканнар.

Сугыштан соңгы чорда алма, чия, карлыган агачлары утыртыла башлаган. Алма бакчаларында умарталар барлыкка килгән. Фоат абыйның әтисе Ярулла бабай Исмәгыйлев бал кортлары карый иде.

Яшелчәләр дә үстерелде. Харис Гатауллин алмагачлар һәм яшелчәләр белән шөгыльләнүче бригада белән җитәкчелек итте. Караталда андый бригадалар барлыгы өч иде.

Минем хәтеремдә ике кырчылык бригадасы бар иде. Берсенә Габдулла Гарифуллин, икенчесенә Ярулла Сабирҗанов җитәкчелек итте. Шуннан соң Сабирҗанов бригадасы гына калды...»

Колхозчыларның көнкүреше җайга салына, хезмәт тормышы дәвам итә

1958 елда рәис итеп Бари абый Вәлиев куелган. Бу елларда авылның күп кенә кешеләре нарат һәм усактан йортлар салган.

1959 елда безнең колхозга Атабай, Бишалаб һәм Җәмәки кушылды.   Колхозга машиналар кайта башлады. Машина йөртүчеләр: Борхан, Мансур, Хәниф, Әгъзам, Илдус. Казиледән: Гыйльметдин, Гали, Вәрис, Нургали. Атабайдан: Фатих, Рифкать, Мөдәрис. Беренче машина Бари абый йөрткән «Волга» иде.

Күрше авылларның колхозлары кушылгач, идарә, шулай ук авыл советы, почта, телефон, радиоузел да Караталга күчте.

1958 елда, МТС ябылу белән, тракторларны колхозларга тапшырганнар. Дизель тракторларында Рәхимҗан, Әбрар, Әсрар, ә Атабайдан Мансур эшләде.

Тимер тәгәрмәчле тракторлар да бар иде әле.   Вәрис абый, Мидхәт абый «Сталинец» комбайнында эшләделәр, алар икәү иде һәм комбайннарны дизель тракторы тарта иде. Әсрар, Рифкать комбайннарда эшләделәр.

Комбайннарга кадәр кырларны МТСның суктыру машиналары белән эшкәрткәннәр. Аларда Шәфигулла һәм Вәкил бабайлар эшләде.

1962 елда колхозда ындыр табагы, сортларга аеру һәм саклау урыннары төзелде.…

Дәвамы бар