“Чабыр» кайта: тарихны саклап, киләчәкне ничек төзергә

- Мәктәптән соң мин Лаеш авыл хуҗалыгы техникумына укырга кердем, әмма ул чакта армиядән кичектерү бирмиләр иде, ноябрь аенда ук мине Кораллы Көчләргә чакырдылар, – дип искә ала Дамир Габделхак улы. - Ике ел хезмәт итеп кайткач, техникумны тәмамлап, туган авылым колхозына кайттым, анда мине агроном итеп эшкә алдылар.

Тукай исемендәге колхоз ул чакта яхшы исәптә иде. Аны тәҗрибәле җитәкчеләр җитәкләде, шуларның берсе Рафаэль Гыймадиев. Бу хуҗалыгында иң күп мөгезле эре терлек булган колхоз иде. Савым, үрчем, симертү буенча мәгълүматлар көн саен РК КПСС хезмәткәрләре тарафыннан контрольдә тотылды. Бөртеклеләр уңышы да, терлек азыгы әзерләү дә катгый контрольдә булды. Авылларда күп кеше яшәде, районда 18 мәктәп эшли иде, аларда 10 меңнән артык укучы белем алды. Келәнче авылында да урта мәктәп бар иде. Аннан бик күп күренекле шәхесләр, танылган кешеләр, талантлы җитәкчеләр чыкты. Колхоз белән мәктәп арасында, бөтен райондагы кебек үк, үзара эшлекле мөнәсәбәтләр урнашкан иде. Укучылар һәм укытучылар хуҗалыкка җәйге һәм көзге чорда яшелчә үстерергә һәм җыеп алырга булышты, ә колхоз уку елы буена мәктәп ашханәсен азык-төлек белән тәэмин итте.

 Дамир Кадыйров үзенең хезмәт юлын колхозлар актив үскән чорда башлаган. Агроном, парторг, икътисадчы, хуҗалык җитәкчесе булып эшләгән. 2013 елда Дамир Габделхак улы Келәнче авыл советы рәисе итеп сайланган. Шул вакыттан бирле ул инде ундүртенче ел әлеге авыл җирлеген җитәкли.

Шушы еллар эчендә аның туган авылында нәрсәләр үзгәргән?

- «Үзара салым» программасы эшли башлау белән без төзекләндерү мәсьәләләрендә шактый алга киттек. Кешеләр бу программага тиз генә ышанмадылар, әмма беренче нәтиҗәләрне күргәч, активрак катнаша башладылар, авылда нинди мөһим бурычларны хәл итәргә мөмкин икәнен бергәләп хәл итә башладылар. Шушы еллар эчендә барлык урам юлларына вак таш түшәлгән, ике күпер салынган, тугыз чишмә төзекләндерелгән. Бәби авылында иганәчеләр ярдәме белән үз көчләре белән мәчет төзелде. «Чиста су» программасы буенча авылда суүткәргечләр тулысынча алыштырылды.

Авылда яңа мәктәп төзелгәндә, Дамир Кадыйров «Кама Тамагы» агрофирмасының Келәнче бүлекчәсен җитәкләде, шуңа күрә бу эштә дә аның катнашыннан башка булмый калмады.

- Әйе, без кирәк вакытта төзүчеләргә техника белән дә, эшчеләр белән дә, төзелеш материаллары белән дә ярдәм иттек.

- «Чабыр» бәйрәмен торгызу идеясе кайчан барлыкка килде?

- Без ел саен авыл Сабан туен үткәрә идек. Моңа мин якташларымны актив җәлеп иттем, иганәчеләр эзләдем. Шуңа күрә җәйге бәйрәм традициясе безнең өчен әллә ни үзенчәлекле булмады. Әмма бу елларда мин туган якны өйрәнүчеләр белән аралаштым. Борынгы йоланы торгызуда авылдашыбыз Роза Хәмитова зур роль уйнады. Ул бу турыда күп язды, күптәнге кешеләрнең истәлекләрен җыйды, архив документларына таянды. Шулай акрынлап бәйрәм образы барлыкка килде. Һәм без, әтиләребез һәм бабаларыбыз яшьлекләрен искә алсыннар, ә балаларыбыз һәм оныкларыбыз балачакны яңа якты истәлекләр белән тулыландырсыннар өчен, традицияне җанландырырга, аны чынга ашырырга булдык. Чөнки һәр җәй саен авылыбыз җәйге каникулга кайткан балалар тавышы белән тула. Алар күңедендә дә зур якты вакыйгадан тәэсирләр калырга тиеш.

Шул рәвешле, биш ел элек Келәнче авылында Чабыр җыены бәйрәмен үткәрү урыны билгеләнгән һәм аны төзекләндерүгә керешеәннәр. Тумышлары белән бу авылдан булган осталар моңа үз көчләрен куйган. Биредә тимердән коелган капка, тау башында, һәр яктан күренсен өчен, «Чабыр» арт-объекты барлыкка килде. Истәлек тактасы куелган таш урнаштырылган. Быел мәйдан тирәсендә урманчылар һәм яшьләр бүлеге хезмәткәрләре агачлар утырткан. Алар әлегә зур түгел, әмма бәйрәмне биредә озак еллар үткәрергә планлаштыралар.

- Бу бәйрәм традицияләре турында безгә Галимҗан Гыйзиев сөйләде, - ди Дамир Кадыйров. - Чабыр өч көн буе дәвам итүе, һәм бирегә тирә-як авыллардан кешеләр җыелып, палаткалар, шалашлар корып, бәйрәм беткәнче авыл янында яшәүләре һәм төнгә кадәр ял итүдән туктамаулары турында белү кызыклы булды. Балалар өчен күңел ачулар күп булган – карусельләр, таганнарлар, аларны авыл балалары әнә шундый зур бәйрәмнәрдә генә күргән. Галимҗан абыйга инде 93 яшь, бәйрәмгә килеп, хатирәләре белән уртаклашыр дип өметләнәм.

Якташыбыз Мөнирә апа Хәлилуллина да Чабыр бәйрәмен бик яхшы хәтерли. Ул бик ярдәмчел, һәрвакыт үзе белгәннәр белән бик теләп уртаклаша.

Кызганыч, авылыбызның шул күренекле вакыйгаларының шаһитлары дөньядан китә, шуңа күрә бу турыда сөйләүчеләр булганда, без бәйрәмне яңартырга һәм аны заманча традициягә әйләндерергә тиеш.

- Бәйрәмдә катнашучыларны нәрсә көтә?

- Әлбәттә, көрәш булачак. Аннан башка татар бәйрәме бәйрәм түгел. Ат чабышлары, балалар һәм өлкәннәр өчен милли уеннар, юбилярларны хөрмәтләү, шулай ук яраткан җырлар яңгыраячак.

Районыбыз җирлекләренең тәҗрибәле җитәкчеләреннән берсе Дамир Кадыйров үзенең юбилеен әнә шулай каршылый. Аңа барлык планнарын тормышка ашыру өчен сәламәтлек һәм көч телибез.